Na skróty
Czego dowiesz się z artykułu:
- Teoria Belbina wyróżnia 9 ról zespołowych (Kreator, Ewaluator, Koordynator, Implementer, Perfekcjonista, Lokomotywa, Dusza zespołu, Poszukiwacz źródeł, Specjalista), które pomagają zrozumieć różnorodność kompetencji w grupie. Znajomość tych ról poprawia komunikację i pozwala traktować „krytykę” jako cenny wkład, a nie osobisty atak.
- Najefektywniej pracują zespoły zbudowane z osób o różnorodnych kompetencjach – nie każdy projekt wymaga wszystkich 9 ról, a jedna osoba może realizować kilka z nich jednocześnie (np. Ewaluator może być też Specjalistą).
- Diagnoza ról zespołowych pomaga w budowaniu zespołów projektowych, przydzielaniu zadań zgodnie z mocnymi stronami ludzi oraz identyfikowaniu braków – gdy projekt utknął, może braknąć Kreatora, a gdy spadła motywacja, potrzebna jest Lokomotywa.
Spotykasz w swoim zespole osoby, które wydają się wiecznie krytykować nowe rozwiązania? A może denerwują cię ludzie, którzy spędzają zbyt dużo czasu “na kawie”? Wreszcie - masz dość kogoś, kto wydaje polecenia innym, a sam bywa leniwy i nie ma żadnych oryginalnych pomysłów. Czas nabrać nowej perspektywy, ich zachowanie może być bowiem kluczem, do sukcesu waszego wspólnego projektu.
Pierwszy raz usłyszałem o Teorii Ról w Zespole od osoby, która była świeżo po praktycznych warsztatach z jej zastosowania w grupie. Na zajęciach dowiedziała się, że cechuje ją osobowość Ewaluatora - doskonale ocenia szanse na powodzenie nowego rozwiązania, wyłapuje jego słabe punkty, jest osobą praktyczną. O tym wszystkim mówiła z wielkim entuzjazmem. Dlaczego? Bo w końcu okazało się, że nie jest tylko wiecznie krytykującą i narzekającą osobą, a współpracownicy nagle zrozumieli, że jej uwagi nie są personalne, a wkład do projektu, który ma do zaoferowania, jest bardzo cenny. Od tego momentu koledzy przestali ją traktować jak wroga, a człowieka od zadań specjalnych.
Według teorii, którą stworzył Meredith Belbin, wyróżniamy dziewięć typów ról w zespole. Ich znajomość pozwala przede wszystkim na lepszą komunikację w grupie - znając swoje możliwości, kompetencje i usposobienie, wiemy, czego możemy od siebie nawzajem oczekiwać i z jakim problemem do kogo się zwrócić. Pomaga to również sprawniej się porozumiewać, bowiem prawidłowa klasyfikacja pozwala na formułowanie komunikatów dopasowanych do osobowości.
Diagnoza tego, jakie kompetencje mają nasi współpracownicy, jest niezwykle pomocna, gdy mamy zbudować zespół, który zajmie się nowym projektem. Badania Belbina dowiodły bowiem, że zespół, który zbudowany jest z osób o możliwie najbardziej różnorodnych kompetencjach, najefektywniej pracuje. W naturalny sposób informacje te przydają się również, gdy poszukujemy jednej lub kilku osób do włączenia w już istniejący projekt. Wreszcie, gdy prace utknęły w martwym punkcie, warto zastanowić się, czy nie brakuje nam kogoś o bardzo specyficznych kompetencjach.
Role zespołowe, które wyselekcjonowano na drodze badań, to:
Kreator
Jak sama nazwa wskazuje, Kreator to osoba, która wpada na innowacyjne pomysły. Zwykle jest to jedna z najbardziej inteligentnych osób w zespole. Fakt, że ma błyskotliwy pomysł, nie oznacza jednak od razu, że wie, jak go zrealizować. Niektórzy Kreatorzy mają tak wiele pomysłów, że mogą wydawać się chaotyczni.
Ewaluator
O tym typie kompetencji już wspominaliśmy. To osoba, która jest w stanie racjonalnie ocenić czy pomysł Kreatora można wdrożyć. Przez postronne osoby Ewaluator może być wzięty za osobę szorstką i niemiłą.
Koordynator
Jeżeli Ewaluator uzna, że pomysł Kreatora ma szanse na powodzenie, do gry wkracza Koordynator. To osoba, która świetnie zna kompetencje współpracowników i potrafi najlepiej przydzielić im zadania tak, aby w pełni wykorzystać ich potencjał. Ta osoba może być czasem postrzegana jako ktoś leniwy, ponieważ “wydaje tylko polecania”.
Implementer
Implementer to z kolei ktoś, kto konsekwentnie wdraża pomysł niezależnie od tego, czym mu się to podoba, czy nie. To osoba, która doskonale zdaje sobie sprawę, na jakim etapie jest projekt i co należy po kolei robić. Jeżeli w zespole pojawił się chaos informacyjny, należy zwrócić się właśnie do tej osoby. Konsekwencja i swojego rodzaju “klapki na oczach” powodują niekiedy, że osoba ta jest mało elastyczna.
Perfekcjonista
Tej roli nie trzeba specjalnie tłumaczyć. Perfekcjonista czuwa nad jakością wykonywanego zadania, dba o terminy, szczegóły, kruczki prawne. Przez otoczenie może być postrzegany jako pedant.
Lokomotywa
Rolę lokomotywy można określić, jako “zagrzewanie do boju”. To ktoś, kto cechuje się dużą charyzmą, autorytetem i potrafi zmobilizować zespół do działania. Lokomotywa jest otwarta i towarzyska, ale jeżeli coś nie idzie po jej myśli, bywa również choleryczna.
Dusza zespołu
Tutaj również sporo można wywnioskować z nazwy roli. Ktoś taki jest potrzebny w każdym większym zespole. To właśnie Duszę można najczęściej przyłapać na kawie. Jest ona jednak niezbędna do zachowywania dobrej atmosfery i zapobiegania konfliktom. Osoba ta często jest uległa i niezdecydowana.
Poszukiwacz źródeł
To ktoś, kto najczęściej komunikuje się poza zespołem. Znajduje potrzebne informacje, środki, a nawet nowych członków zespołu. Wnosi do grupy świeże informacje. Zwykle jest to osoba lubiana, ale dla niektórych zbyt bezpośrednia i entuzjastyczna.
Specjalista
Jak sama nazwa wskazuje, specjalista to ekspert, który dzięki swojemu doświadczeniu pomoże zrealizować projekt. Niestety, nawet specjaliści się mylą. Udając się po ekspertyzę, miej na uwadze, że często są również nieco zarozumiali.
Dziewięć typów osobowości nie oznacza, że w każdym zespole musi być co najmniej dziewięć osób, by działał najbardziej efektywnie. Po zapoznaniu się z rolami, łatwo zauważyć, że niektóre z nich mogą realizować się w jednej osobie. Ewaluator może być również Specjalistą; Lokomotywa może być również Koordynatorem. Co więcej, nie wszystkie zadania wymagają wszystkich kompetencji. Ich znajomość jest jednak kluczowa, gdy zespół nie realizuje celu w oczekiwany sposób.
Postaraj się zastanowić, jakie role pełnią poszczególne osoby w twojej grupie. Dzięki temu będziesz wiedział, na jakim etapie realizowania projektu kluczowa jest ich rola. Jeżeli wasz projekt utknął w martwym miejscu, być może potrzebujecie zmiany kursu - wtedy przyda się Kreator. A może po prostu spadła wasza motywacja? Wtedy niezbędna będzie Lokomotywa. Jeżeli w zespole dochodzi do tarć, potrzebujecie Duszy towarzystwa, czyli kogoś, kto będzie swoistym buforem.
Przeczytaj również
- Inteligencja kolektywna w erze AI - dlaczego umiejętność współpracy człowiek-maszyna zdecyduje o Twojej wartości na rynku pracy
- Jak budować współpracę w relacjach biznesowych?
- Jak Style Myślenia FRIS® wpływają na współpracę w zespole?
Rozwijaj swoje kompetencje
Chcesz pogłębić wiedzę z tego obszaru? Sprawdź nasze szkolenie prowadzone przez doświadczonych trenerów EITT.
➡️ Budowanie efektywnego zespołu z wykorzystaniem ról zespołowych Belbina — szkolenie EITT
Najczęściej zadawane pytania
Czy jedna osoba może pełnić kilka ról zespołowych według Belbina?
Tak, jest to bardzo częsta sytuacja. Badania Belbina pokazują, że większość ludzi ma predyspozycje do pełnienia 2-3 ról jednocześnie, na przykład Ewaluator może być jednocześnie Specjalistą, a Lokomotywa Koordynatorem. Oznacza to, że efektywny zespół nie musi liczyć dziewięciu osób, ponieważ role mogą się naturalnie łączyć w jednej osobie.
Jak zdiagnozować role zespołowe w istniejącym zespole?
Najbardziej rzetelną metodą jest przeprowadzenie oficjalnego testu Belbina (Self-Perception Inventory), który można uzupełnić o oceny obserwatorów z zespołu. Alternatywnie można rozpocząć od obserwacji zachowań zespołu w codziennych sytuacjach projektowych i dopasowania ich do opisów dziewięciu ról. Warsztaty z zastosowania teorii Belbina pozwalają zespołowi wspólnie odkryć swoje role i zrozumieć ich wartość.
Co zrobić, gdy w zespole brakuje jednej z kluczowych ról?
Gdy projekt utknął, warto przeanalizować, której roli brakuje w zespole i poszukać osoby o odpowiednich predyspozycjach, nawet spoza stałego składu. Jeśli nie ma możliwości dołączenia nowej osoby, można świadomie poprosić kogoś z zespołu o tymczasowe przyjęcie brakującej roli. Na przykład brak Kreatora może zostać częściowo skompensowany przez sesję burzy mózgów z udziałem Poszukiwacza źródeł.
Czy teoria Belbina sprawdza się w zespołach zdalnych i rozproszonych?
Teoria Belbina jest równie przydatna w zespołach zdalnych, choć wymaga świadomego dostosowania komunikacji. W środowisku rozproszonym szczególnie ważna staje się rola Duszy zespołu, która dba o atmosferę i relacje, oraz Koordynatora, który zarządza przydziałem zadań. Znajomość ról pomaga lepiej interpretować zachowania współpracowników w komunikacji pisemnej, gdzie łatwo o nieporozumienia.